Frankowy problem prawny

opublikowano: 12 lutego 2015
Frankowy problem prawny lupa lupa
fot. Freeimages

Problem kredytów w walucie lokalnej, ale indeksowanych do waluty obcej, jest wyzwaniem ogólnoeuropejskim. W ostatnich latach był wnikliwie analizowany przez sądy w Islandii. Ostatecznie tamtejszy Sąd Najwyższy w 2010 roku uznał, że zapisy umów kredytowych udzielonych w walucie lokalnej – przewidujące indeksację do waluty obcej (CHF) – są nieważne, gdyż prawo tego kraju nie pozwalało na indeksację kwoty głównej i odsetek do waluty obcej.

Na tle sporów o klauzule indeksacyjne Komisja Europejska w swojej nieoficjalnej opinii oraz Sąd EFTA podzieliły stanowisko, że wprowadzenie indeksacji umowy (o ile prawo na nią pozwala) musi spełniać wymogi stawiane przez prawo wspólnotowe w zakresie obrotu z konsumentami, m.in., że konsument powinien mieć pełną wiedzę, co do finansowych skutków klauzuli indeksacyjnej.

Wyrok Sądu Najwyższego w Islandii spowodował konieczność przewalutowania kredytów po kursie z dnia udzielenia i wywołał na kolejne kilka lat niepewność w zakresie prawidłowości przewalutowania czy wyceny aktywów banków. W demokratycznym państwie prawnym, jakim zgodnie z Konstytucją jest Rzeczpospolita Polska, jednym rozwiązaniem problemu kredytów indeksowanych, waloryzowanych czy denominowanych do waluty CHF określanym jako sprawiedliwe może być to, które pozostaje w zgodzie z fundamentalną zasadą demokratycznego państwa prawnego.

Zatem, w sytuacji gdy obowiązujące przepisy prawa pozwalają na ustalenie odpowiedzialności określonych podmiotów za problemy wywołane przez umowy kredytów indeksowanych do CHF, proponowanie rozwiązań legislacyjnych, które obarczą obywateli konsekwencją ryzyka walutowego i nagrodzą banki za działania, które naruszyły fundamentalne interesy konsumentów i na nieprawidłowość, których wielokrotnie zwracała uwagę Komisja Europejska i Parlament Europejski, jest nie do pogodzenia z tą podstawową konstytucyjną zasadą.

Klauzula indeksacyjna nie ma funkcji waloryzacyjnej

Problemy z kwalifikacją klauzuli indeksacyjnej mają nie tylko prawnicy, ale i sądy. Przykładowo, sąd na Węgrzech zadał pytanie do Trybunału Sprawiedliwości UE czy jest to instrument finansowy w rozumieniu dyrektywy MIFID. Sąd Okręgowy w Szczecinie uznał, że jest to rodzaj waloryzacji, o której mowa w art. 358(1) kodeksu cywilnego i wtórują mu prawnicy. Niemniej, ta ostatnia wykładnia jest wątpliwa z punktu widzenia funkcji klauzuli waloryzacyjnej.

Jej celem jest ochrona świadczenia przed inflacją wywołaną zmianą siły nabywczej pieniądza i zapewnienie równowartości świadczenia udostępnionego drugiej stronie. Przenosząc to na grunt toksycznej klauzuli indeksacyjnej, skoro bank udostępnił określoną kwotę w złotówkach, to waloryzacja mogłaby mieć na celu zapewnienie tego, aby bank otrzymał odpowiednią ilość złotówek uwzględniającą ewentualny spadek siły nabywczej złotego polskiego.

Klauzula indeksacyjna nie powoduje, że bank otrzymuje kwotę powiększoną o inflację, ale kwotę znacznie wyższą, która nie odpowiada odwrotnie proporcjonalnemu spadkowi siły nabywczej złotówki. W ciągu ostatnich 10 lat nie doszło do drastycznego spadku siły nabywczej złotego polskiego w ogóle, natomiast doszło do drastycznej zmiany w zakresie kursu wymiany złotego polskiego i franka szwajcarskiego. Wątpliwe jest zatem traktowanie klauzuli indeksacyjnej za klauzulę waloryzacyjną, skoro w rzeczywistości prowadzi ona do pojedynczych transakcji wymiany waluty i de facto modyfikujące zobowiązanie kredytobiorcy do zwrotu kredytu i odsetek. Taka jednak modyfikacja przed wejściem w życie ustawy antyspreadowej była niedopuszczalna na gruncie prawa bankowego, które przewiduje, że kredytobiorca powinien zwrócić kwotę wykorzystanego kapitału, odsetki i prowizję, a zatem w walucie PLN, a po wejściu w życie wymagała aneksu do umów kredytowych i to o ściśle określonej treści.

Odsetki nie mogą być naliczane od kwoty indeksowanej

Odsetki to wynagrodzenie za korzystanie z cudzych pieniędzy i taka ich rola była już w prawie rzymskim. Zatem odsetki mogą być naliczane tylko od nominalnej kwoty udostępnionego kredytu, bo tylko z tych pieniędzy korzysta dłużnik. Co więcej, zgodnie z kodeksem cywilnym odsetki należą się tylko wówczas gdy wynikają z ustawy, orzeczenia, decyzji lub czynności prawnej. W konsekwencji, jeśli umowa kredytu nie wskazuje, że odsetki są naliczane od kwoty indeksowanej oraz nie określa, że cześć raty odsetkowej wynikającej z naliczenia odsetek od kwoty indeksowanej, to w istocie naliczone odsetki w tej części są świadczeniem nienależnym.

Źródło problemu

Kryzys finansowy w 2008 roku ujawnił niedoskonałość rynków kredytów hipotecznych w UE, na którą pozwalał brak szczególnych uregulowań prawnych chroniących kredytobiorców, mimo że prace nad harmonizacją przepisów w obszarze oferowania konsumentom usług finansowych trwały już od 15 lat, a na problem ten zwróciła uwagę Komisja Europejska wydając w 2001 roku rekomendację dla banków zalecającą dokładne informowanie kredytobiorcy o oferowanym produkcie.

Oceniając sytuację post factum, Europejska Rada ds. Ryzyka Systemowego w swoim zaleceniu z września 2011 roku wskazała, że przyczyn nieodpowiedzialnego udzielania kredytów należy szukać m.in. w tym, że znacznie niższe poziomy stóp procentowych dla kredytów w walutach obcych pozwalały bankom stosować wyższe marże zysku i opłaty niż w przypadku kredytów w walucie krajowej, i w ten sposób mogły one poprawiać swoje wyniki finansowe, a w przypadku kredytów indeksowanych do walut obcych kolejnym źródłem zysku były spready walutowe przy przeliczaniu rat kredytowych z waluty obcej na krajową lub odwrotnie.

Z kolei Komisja Europejska w swoim zaleceniu z kwietnia 2009 roku w sprawie polityki wynagrodzeń w sektorze usług finansowych wskazała, że niewłaściwe praktyki w zakresie wynagrodzeń w branży usług finansowych skutkowały wynagrodzeniem za zyski krótkoterminowe i motywowały pracowników do podejmowania działań obarczonych nieuzasadnionym ryzykiem. Potwierdzeniem tego jest sprzedaż kredytów, która w niektórych bankach w latach 2007 – 2008 rosła o ponad 150%, głównie dzięki kredytom indeksowanym do CHF.

Pokłosiem tego niereglamentowanego „eldorado kredytowego” jest nowa dyrektywa dotycząca kredytów hipotecznych, która w swojej preambule stwierdza, że na rynkach kredytów hipotecznych UE doszło do nieodpowiedzialnego udzielania i zaciągania kredytów, nieodpowiedzialnego zachowania uczestników rynku, w tym pośredników kredytowych oraz, że niektóre problemy dotyczyły kredytów denominowanych w walucie obcej, które konsumenci zaciągnęli, aby skorzystać z oferowanej stopy oprocentowania, nie posiadając jednak odpowiednich informacji na temat związanego z tym ryzyka kursowego lub nie rozumiejąc dostatecznie takiego ryzyka.

Prace nad wdrożeniem dyrektywy do prawa polskiego trwają i choć zawiera ona istotne instrumenty chroniące kredytobiorców, jak np. obowiązek informowania kredytobiorcy na piśmie, gdy jego ekspozycja z tytułu ryzyka kursowego zwiększy się o 20%, niestety jej stosowanie do umów kredytowych zawartych przed 21 marca 2016 roku jest wyłączone. Prawidłowość tych umów należy zatem oceniać w świetle dotychczasowych przepisów wspólnotowych regulujących obrót z konsumentami oraz przepisów prawa krajowego regulującego te umowy.

Barbara Garlacz

Radca Prawny w kancelarii Harvest Legal House, specjalizującej się w prawie rynków kapitałowych i finansowych

Komentarze (6)
Dodająć komentarz, akceptujesz regulamin forum.
dodaj komentarz
 
Janusz Barlicki

Kredyty w PLN indeksowane do waluty obcej

Janusz Barlicki , 13.02.2015, 00:48
Kuriozum stanowi wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 2014 r.Tamtejszy Sąd uznał ,że po nowelizacji prawa bankowego z sierpnia 2011r (dotyczącego art.69 ust.4a) kredyt indeksowany do waluty obcej nie jest kredytem w złotych ,a kredytem w walucie obcej.To już całkowity odlot tego Sądu.Jest to typowy przykład jak ciężko polskim Sędziom zrozumieć co to jest kredyt indeksowany . Prawdopodobnie był to odwet za wyrok SN w sprawie rozpatrywania klauzul abuzywnych wpisanych do rejestru.Sąd Najwyższy nakazał Sądowi Apelacyjnemu w Białymstoku aby w sprawach indywidualnych nie uznawać jako powaga rzeczy osądzonej a tym samym Sąd Apelacyjny w Białymstoku wykluczył wcześniej rozpatrywanie sprawa dotyczących klauzul niedozwolonych przez Sądy niższych instancji oraz wykluczył również siebie na co zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w wyroku IV CSK 142/13 nakazując ponownie rozpatrzyć sprawę . W Białymstoku jednak mają swoje prawo skoro uznali kredyt w złotówkach indeksowany jako kredyt w walucie obcej.Tam widocznie jest inne prawo bankowe.W Sadach Rejonowych tzw klauzulowych nadają klauzulę BTE bez mrugnięcia oka i badania dokumentów banku ,które zresztą zgodnie z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z 2010 roku są dokumentami prywatnymi , a nie urzędowymi ale co tam sędziowie w tych Sądach nie muszą znać problemu kredytów indeksowanych i jak bank wystawi dwa razy taką wartość kredytu jaką pobrał nieszczęśnik to Sąd ma to gdzieś ,a co tam bank wystawił tytuł egzekucyjny to bach nadaje mu klauzulę .Przewiduję jednak ,że nadejdzie taki czas ,gdzie polskie Państwo będzie musiało wypłacać odszkodowania za działalność tych pożal się Boże sędziów i referendarzy . Ale taki czas nadejdzie i już wkrótce .Zlikwidować też należy jak najszybciej BTE jako przeżytek okresu Stalinizmu.
skomentuj odpowiedzi (2)
Dodająć komentarz, akceptujesz regulamin forum.
dodaj komentarz
 
MS

pozew

MS , 13.02.2015, 09:05
Pozwy zbiorowe Zapraszamy Państwa do przyłączenia się do pozwu zbiorowego przeciwko bankom w związku z zawartymi w umowach kredytowych klauzulami niedozwolonymi. Do naszej Kancelarii zgłasza się co raz więcej Klientów zainteresowanych uznaniem za niedozwolone niektórych zapisów umownych umów kredytowych. Powyższe jest konsekwencją co raz bardziej przychylnego kredytobiorcom orzecznictwa sądów powszechnych. W swym orzecznictwie sądy co raz częściej zarzucają bankom posługiwanie się w umowach kredytowych postanowieniami umownymi o niedozwolonym charakterze, dotyczącymi m.in. obligatoryjności ustanowienia ubezpieczenia, narzucania ubezpieczycieli, obciążania składką Klientów w sytuacji, gdy faktycznie uposażonym z tytułu ubezpieczenia jest bank, doliczania składek do raty kredytu, braku informacji ze strony banków, w szczególności co do sposobu obliczania składki czy pozbawienia kredytobiorcy możliwości żądania zwrotu składki (więcej w temacie Postanowienia niedozwolone). Jednocześnie w umowach kredytowych indeksowanych do walut obcych, w tym popularnych franków, kwestionowane są również zapisy dotyczące sposobu przeliczenia kursu walut. Najczęściej banki posługują się przy przeliczeniu własnymi kursami, bez możliwości weryfikacji sposobu ustalenia kursów w Tabeli przez kredytobiorcę. Sądy zarzucają, że w tym przypadku kredytobiorca nie jest informowany o sposobie przeliczenia kursu i podważają prawidłowość postępowania banków. Postanowienia niedozwolone, które zostaną uznane za sprzeczne z dobrymi obyczajami i w sposób rażący naruszające interesy konsumentów nie powinny wiązać konsumentów w umowach z bankami. Na mocy art. 479 (43) k.p.c. prawomocny wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów odnosi skutek również wobec osób trzecich. Warto pamiętać, że taki sam skutek wywołują klauzule równoważne, więc sam fakt braku wpisu dokładnie takiego zapisu w Państwa umowie nie oznacza, że nie można go zaskarżyć. Z uwagi na znaczny zakres zainteresowania...
skomentuj odpowiedzi (0)
Dodająć komentarz, akceptujesz regulamin forum.
dodaj komentarz
 
Mariusz Korpalski
0 / 0 zgłoś

SN ponownie

Mariusz Korpalski , 13.02.2015, 11:22
W marcu SN zajmie się ponownie tą sprawą.
skomentuj odpowiedzi (0)
Dodająć komentarz, akceptujesz regulamin forum.
dodaj komentarz
 
Aga
0 / 0 zgłoś

pozew

Aga , 13.02.2015, 22:19
A może Pan podać adres kontaktowy Pana Kancelarii
skomentuj odpowiedzi (1)
Dodająć komentarz, akceptujesz regulamin forum.
dodaj komentarz
 
Mariusz Korpalski
0 / 0 zgłoś

pozew

Mariusz Korpalski , 16.02.2015, 12:56
www.law24.pl
skomentuj odpowiedzi (0)
Dodająć komentarz, akceptujesz regulamin forum.
dodaj komentarz
 
Petent

Petycja

Petent , 11.03.2015, 22:19
Mamy już 7,9 tyś podpisów pod petycja do KNF, brakuje już niewiele do 10 tyś. Podpisujmy się: http://www.profuturis.org.pl/formularz-do-knf/
skomentuj odpowiedzi (0)
Dodająć komentarz, akceptujesz regulamin forum.
dodaj komentarz
 
 

Zaloguj się, by uzyskać dostęp do unikatowych treści oraz cotygodniowego newslettera z informacjami na temat najnowszego wydania

Zarejestruj się | Zapomniałem hasła