Projekt: dziecko

opublikowano: 8 maja 2016
Projekt: dziecko lupa lupa
W Polsce przez ostatnie 25 lat państwo właściwie wycofało się z pomocy rodzinie. Zmienił to dopiero program Rodzina 500 Plus, wdrożony przez rząd premier Beaty Szydło

Polska dopiero teraz na serio zabiera się za politykę prorodzinną. Najskuteczniej w Europie działają w tej mierze Francja oraz kraje skandynawskie. Ale i tam efekty są, w najlepszym razie, średnie, choć bez nich pewnie byłoby dużo gorzej

„Merkel była trochę wściekła, bo porównałem Europę do bezpłodnej kobiety” – powiedział niedawno papież Franciszek cytowany przez włoską gazetę „Corriere della Sera”. Relacjonował rozmowę telefoniczną z kanclerz Niemiec po swoim przemówieniu w Parlamencie Europejskim w listopadzie 2014 r. Papież mówił wówczas między innymi: „Z wielu stron odnosi się ogólne wrażenie zmęczenia, starzenia się Europy – babci, już bezpłodnej i nietętniącej życiem. Z tego względu wydaje się, że wielkie ideały, które inspirowały Europę straciły siłę przyciągania, na rzecz biurokratycznych mechanizmów technicznych swoich instytucji”.

Trudno powiedzieć, czy ojciec święty miał świadomość, że taka metafora może szczególnie zaboleć właśnie Angelę Merkel. Bo media europejskie traktują ją i opisują jako przywódczynię i symbol współczesnej Europy. I rzeczywiście nie ma biologicznych dzieci. Ma tylko dwóch dorosłych pasierbów, synów drugiego męża z jego pierwszego małżeństwa.

Na dodatek papież tłumaczył Merkel, że Europa może jeszcze „uśmiechnąć się do imigrantów”. Zostać dla nich przybraną matką. I dodał jeszcze metaforę Sary, żony Abrahama, która w wieku 90 lat urodziła pierwsze dziecko, Izaaka. Merkel nie ma co prawda 90 lat, ale nie ma też osiemnastu ani nawet trzydziestu czy czterdziestu.

Merkel „była wściekła”, ale trudno zaprzeczyć, że jednym z największych problemów Europy jest brak dzieci. Gospodarki europejskie cierpią na niedobór pracowników, systemy opieki zdrowotnej powoli zbliżają się do granic wytrzymałości, a systemy emerytalne trzeszczą w szwach. Jak doszło do tego, że Europa stała się „bezpłodną babcią”? I czy rzeczywiście jest aż tak źle?

Bezdzietny katolik

– Generalnie są cztery przyczyny, dla których ludzie mają dzieci – tłumaczy prof. Mirosław Grewiński, prorektor Wyższej Szkoły Pedagogicznej im. Janusza Korczaka w Warszawie, ekspert od polityki społecznej. – Pierwsza przyczyna to biologia. Prawie każdy człowiek ma nieuświadomioną potrzebę przedłużenia gatunku, czyli posiadania potomstwa i ciągłości biologicznej, a kulturowo – swojej rodziny. Druga przyczyna to emocje i uczucia. Miłość między dwojgiem ludzi odgrywa rolę szczególną. Pojawienie się pierwszego dziecka nie jest spowodowane chłodną kalkulacją, ale silnymi emocjami i uczuciami między dorosłymi. Następna przyczyna to uwarunkowania społeczno-kulturowe – na decyzję o rodzicielstwie wpływa często wyznawana wiara, wartości, presja i wzorce rodzinne, środowiskowe. Wreszcie jest też czynnik ekonomiczny: kalkulacja, czy dziecko się opłaca czy nie? Wiele rodzin traktuje dzieci jako inwestycję, chociaż sobie tego nie uświadamia.

Na niedoceniany, zwłaszcza na Zachodzie, czynnik religijny zwraca też uwagę ekonomista Marcin Kędzierski z Akademii Ekonomicznej w Krakowie, specjalizujący się w katolickiej nauce społecznej. – Przecież widać wyraźnie, że w kulturze muzułmańskiej czy ortodoksyjnej kulturze żydowskiej wciąż mamy rodziny z piątką, szóstką dzieci – przekonuje.

Rzeczywiście, społeczne odczucie, że im większa religijność, tym więcej dzieci, znajduje do pewnego stopnia potwierdzenie w ustaleniach nauki. Ale tylko do pewnego stopnia.

Obok żydów i muzułmanów wysoką dzietnością charakteryzują się na przykład tradycyjne, protestanckie ewangelikalne rodziny w USA. A co z katolikami? Jeśli chodzi o katolików w biedniejszych krajach, poza Europą, to jest podobnie. Ale, skoro Polska jest jednym z najbardziej katolickich krajów w Europie (a jest), to dlaczego wskaźnik dzietności jest tak dramatycznie niski (statystycznie 1,33 dziecka na kobietę)?

To Polska, ale weźmy inne europejskie kraje (mniej lub bardziej) katolickie. We Włoszech wskaźnik ten wynosi według danych CIA z 2014 roku 1,42, w Hiszpanii 1,48, w Chorwacji 1,45. To daleko od minimalnego wskaźnika zastępowalności pokoleń (2,1). Paradoks jest tym większy, że w przeciwieństwie do katolików, ortodoksyjni protestanci, muzułmanie czy żydzi dopuszczają moralnie pewne formy sztucznej antykoncepcji.

– Kraje katolickie od kilkudziesięciu lat nie szczycą się wysoką dzietnością – przynaje Kędzierski. – To dlatego, że kultura katolicka w Europie i USA w dużej mierze się zlaicyzowała i dzietność nie jest już wartością samą w sobie. To jest kwestia rozumienia powołania małżeństwa. Przez wiele wieków historii Kościoła powołaniem małżeństwa było uświęcanie małżonków i przekazywanie życia. To się wiązało z tym, że nie było żadnych metod antykoncepcyjnych. Po Soborze Watykańskim II, który zbiegł się z upowszechnianiem antykoncepcji, po encyklice „Humanae Vitae” Pawła VI co prawda dalej używanie środków antykoncepcyjnych jest zakazane, ale jednak praktyka duszpasterska bardzo mocno stawia na promowanie naturalnych metod planowania rodziny (NPR), po to, aby mieć tyle dzieci, na ile sobie można pozwolić.

Kędzierski zwraca uwagę, że na kursach przedmałżeńskich NPR stanowi bardzo ważną ich część. Oczywiście, jest w nauce Kościoła zastrzeżenie, że metody NPR nie mają zastępować środków antykoncepcyjnych, ale de facto takim środkiem się stają. Innymi słowy, mając świadomość tego, że kobieta musi na przykład pracować, praktyka duszpasterska daje pewne pole do unikania macierzyństwa w pewnych okresach życia, do wybrania momentu rodzicielstwa.

– W Kościele wokół NPR trwa bardzo ostry spór. Są grupy, które mocno promują NPR jako wyraz odpowiedzialności w świetle wiary, są też grupy, które pokazują, że NPR jest dopuszczalny, ale powinien być wyjątkiem, a nie regułą. Stosowanym w sytuacji choroby, małżeńskiego kryzysu albo wyjątkowych trudności materialnych – mówi Marcin Kędzierski. – To ma związek z modelem rodziny, bo kiedyś, kiedy mieliśmy domy wielopokoleniowe, małżonkowie łatwiej decydowali się na dzieci. Mieli większe gwarancje, że dzieci zostaną „zaopiekowane”. Kobieta nie pozostawała z nimi sam na sam w domu, miała pomoc dziadków, rodziców, rodzeństwa, kuzynostwa czy bliskich znajomych. Dziś, zwłaszcza w dużych miastach, są często tzw. „rodziny nuklearne”, które nie mogą „podrzucić” dziecka krewnemu, kiedy tylko potrzebują. Opieka nad dziećmi stała się zadaniem o wiele trudniejszym. Żłobki czy przedszkola nie są w stanie tego problemu rozwiązać w pełni, bo nie są czynne 24 godziny na dobę.

Francuski model: trzy żony, czwórka dzieci

Dziś w Europie katolickość ani nawet szczególna religijność nie jest jedynym czynnikiem, jeśli chodzi o decyzję o rodzicielstwie. I Kędzierski, i Grewiński zwracają uwagę, że na przykład w laickiej Francji ten współczynnik jest jak na dzisiejszą Europę wysoki – 2,08.

Mniejsze, ale wciąż jedne z największych w Europie, wydatki na politykę prorodzinną mają Niemcy. Według szacunków PriceWaterhouseCoopers świadczenia rodzinne i ulgi na dzieci we Francji to ok. 7000 euro rocznie na gospodarstwo domowe, a w Niemczech ok. 5000 euro. A do tego dochodzą inne benefity – opieka szkolna i przedszkolna, zajęcia dodatkowe, dostęp do mieszkań i opieki zdrowotnej itd. A mimo to współczynnik dzietności w Niemczech wynosi 1,43. Przy, dodajmy, podobnej procentowo liczbie imigrantów.

– Francja od prawie 100 lat inwestuje w politykę rodzinną, a Niemcy trochę krócej. Czynnik czasu i konsekwencja w realizacji polityki rodzinnej okazują się bardzo istotne. Nie da się przecież diametralnie zmienić sytuacji demograficznej i ogólnie sytuacji rodzin w pięć lat ani nawet dekadę – wyjaśnia prof. Grewiński. – Francja jest wielokulturowa nieco inaczej niż Niemcy. Bardzo rozbudowała usługi i instytucje na rzecz rodziny. Na przykład, wszyscy rodzice mają dostęp do darmowych przedszkoli, żlobków – niektóre żłobki i przedszkola są czynne nawet 24 godziny na dobę! – wylicza prorektor Uczelni Korczaka.

Francja, przy całej swojej laickości, swobodzie obyczajów, przy dużej liczbie rozbitych (albo, jak kto woli, „patchworkowych”) rodzin, jest przy tym krajem, gdzie posiadanie dzieci było i jest cenione. Weźmy obecnego i poprzedniego prezydenta Francji. Francois Hollande ma dwóch synów i dwie córki z byłą żoną (zresztą, współpracowniczką z partii), a po rozwodzie miał jeszcze dwie partnerki. Poprzedni prezydent Nicolas Sarkozy ma obecnie trzecią żonę, z którą ma córkę, ze związku z pierwszą żoną ma dwóch synów, a z drugą – jednego syna. Owszem, prezydenci to przedstawiciele elit, które nie muszą martwić się o sprawy materialne. Ale ich stadła są dość typowe dla tego kraju.

Jest jeszcze inny paradoks – w krajach nordyckich, uważanych za jeszcze bardziej zlaicyzowane niż Francja, jest zdecydowanie wyższa dzietność (wskaźnik – 1,88 w Szwecji, 1,86 w Norwegii, 1,73 w Danii) przy jednocześnie wysokim wskaźniku zatrudnienia kobiet na rynku pracy niż w krajach południa Europy. Tam są niskie wskaźniki zatrudnienia kobiet i jedne z najniższych wskaźników dzietności. W Polsce jest zaś jest dość wysoka liczba pracujących kobiet i niska dzietność. Może dlatego, że kraje południa, podobnie jak kraje postkomunistyczne, mają dużo mniejsze wydatki socjalne.

– W Skandynawii od dawna dominuje paradygmat polityki społecznej jako inwestycji. Inwestuje się tam w małe dzieci po to, żeby za 20 lat nie mieć problemów społecznych i gospodarczych, które można by mieć, gdyby nie inwestowano w dzieci, szczególnie w edukację wczesnego dzieciństwa. Twierdzi się, że w pierwszych latach życia zdolności poznawcze dzieci są największe. W skandynawskich krajach eksponowana jest nie rodzina, ale jednostka, obywatel. Tam państwo ma obowiązek troszczenia się o każdego członka rodziny – o jednostkę, a nie tylko o rodzinę jako pewną mikrogrupę społeczną – mówi prof. Mirosław Grewiński i porównuje to do Polski. – Dla rządzącego w Polsce PiS, inaczej niż w Skandynawii, głównym adresatem polityki prorodzinnej jest rodzina, a nie jednostka. Lub inaczej – podmiotem programu 500 Plus jest rodzina, a nie jednostka. To wynika ze swoistej aksjologii i upodmiotowienia rodziny. Jedni się z takim podejściem zgadzają, inni nie.

Przeciętnego Polaka szokują doniesienia o odbieraniu dzieci w Szwecji czy Norwegii rodzicom z błahych powodów, silnej pozycji prawnej dziecka w stosunku do rodziców, dość ścisłej kontroli urzędników nad procesem wychowawczym. Głównym rodzicem jest państwo, rodziną całe społeczeństwo. Z kolei przeciętny Szwed czy Norweg, gdyby zainteresował się Polską, nie byłby w stanie zrozumieć, że PiS stawia w nowej polityce społecznej rodzinę na pierwszym miejscu, co popierają nie tylko jego wyborcy.

Na ile to różnica między kulturami naszych krajów, a na ile różnica między lewicą a prawicą, „postępowcami” a konserwatystami? Na pewno jest tak, że Szwecja, Norwegia, Finlandia, w nieco mniejszym tylko stopniu Dania to państwa, na których ogromne piętno odcisnęły różne lewicowe idee i ideologie XX w. Ale, historycznie rzecz biorąc, można w tym też dopatrywać się dziedzictwa historii tych krajów. Już obyczaje Normanów i sposób organizacji wspólnoty gorszyły lub po prostu dziwiły przybyszów z innych krain średniowiecznej Europy. I to nawet w czasach, gdy Normanowie byli już chrześcijanami. 

Dzieci (nie) mają dzieci
 
Rosnące nakłady w Europie Zachodniej na politykę prorodzinną przyniosły na razie efekty średnio zadowalające (choć bez tego pewnie byłoby gorzej). Nawet rekordziści w dzietności, wspomniana Francja, czy Szwecja, notują wyniki poniżej wymaganego minimalnego wskaźnika zastępowalności pokoleń. Gdzie więc jeszcze leży problem?
 
Na pewno zmieniła się obyczajowość. Każdy widzi to we własnym otoczeniu. Na tzw. Zachodzie ponad połowa małżeństw kończy się rozwodem, a Polska szybko zbliża się do tego „standardu”. W naszym kraju już 24 proc. dzieci rodzi się poza małżeństwem, a jeszcze parę lat temu było to 14 proc. Konserwatyzm obyczajowy młodych Polek i Polaków, który wykazują różne sondaże, wyraża się głównie w deklaracjach.
 
Małżeństwo i miłość są trudniejsze nie tylko dlatego, że ludzie mają do nich lżejszy stosunek, ale też z powodów „technicznych”. Zwyczajnie trudniej utrzymywać relacje międzyludzkie czy kogoś poznać. Dzisiejszy Europejczyk to często indywidualista i egoista, to prawda, ale cała rzeczywistość wokół niezbyt mu sprzyja, by ten egoizm przełamać.
 
Poza tym, jak szacowali w 2009 r. włoscy obrońcy życia, na 6 mln 400 tys. ciąż w krajach europejskich, notuje się 1 mln 160 tys. aborcji. Oznacza to, że aborcja jest najczęstszą pozanaturalną przyczyną zgonów na Starym Kontynencie. Te liczby też należy brać pod uwagę, rozważając, skąd niezadowalająca liczba dzieci w Europie.
 
Integralny konserwatysta powiedziałby, że to wszystko efekt upadku obyczajów, ale właściwie nie wiadomo, co było pierwsze: jajko czy kura. Czy ludziom najpierw poluzowały się normy obyczajowe, i stworzyli taką cywilizację, czy też przemiany cywilizacyjne wpłynęły na normy obyczajowe?
 
– Z pewnością warunki materialne i cały system społeczno-gospodarczy nie sprzyjają posiadaniu dzieci. Proszę na przykład zwrócić uwagę, jak w ostatnich dekadach przesuwał się moment tzw. decyzji prokreacyjnej. Jeszcze kilkadziesiąt lat temu rodzicielstwo w wieku 20 lat nie było czymś rzadkim. Do, powiedzmy, 35. roku życia kobieta mogła mieć np. sześcioro dzieci, a potem spokojnie powrócić, czy to na rynek pracy, czy zaangażować się społecznie. Dzisiaj ten wiek prokreacyjny się opóźnia. Najlepsze lata dla działalności zawodowej, między 30. a 50. rokiem życia, poświęcane są na wychowywanie dzieci. A jeśli tak, to tym większa obawa przed decyzją o posiadaniu dzieci. Do tego, jeśli pierwsze dziecko jest później, maleją z przyczyn naturalnych szanse na wielodzietność, niż gdyby pojawiło się w wieku 20 lat – mówi Kędzierski.
 
– Model rodziny promowany przez kulturę i społeczeństwo może się przekładać na sposób postrzegania wartości rodziny i w ogóle relacji międzyludzkich. W ostatnich latach obserwujemy wyraźne rozluźnienie więzi. Rozwój technologii i mediów społecznościowych sprawia, że paradoksalnie ludziom coraz trudniej się spotkać. Żeby się z kimś skontaktować, nie trzeba wychodzić z domu. Jednocześnie kontakt ten staje się bardziej powierzchowny. Z kolei sytuacja ekonomiczna kraju bezpośrednio wpływa chociażby na stabilność zatrudnienia i związane z tym poczucie bezpieczeństwa. Oczywiste jest, że łatwiej zdecydować się na staranie o dziecko, kiedy nie trzeba się martwić o kwestie finansowe – wyjaśnia psycholog Anna Rolbiecka.
 
– Rodzicielstwo wymaga umiejętności wejścia w nową rolę – opiekuna. Aby móc się w niej odnaleźć, trzeba mieć w sobie jakąś dorosłą część, która pozwala na bycie odpowiedzialnym nie tylko za siebie, ale też za drugą osobę. Jeżeli ktoś ma nieuporządkowane relacje ze swoimi rodzicami, może mieć trudności z osiągnięciem tego rodzaju dojrzałości. Czasem ludzie nieświadomie podejmują starania o dziecko w nadziei, że nada ono sens ich życiu i wypełni obecną w nim pustkę. Dziecko może być też próbą ratowania związku rodziców, ma połączyć to, co podzielone. I tak wikłają dziecko i stawiają je w sytuacji, która przekracza jego możliwości rozwojowe. W efekcie najczęściej dochodzi do zjawiska parentyfikacji, która polega na odwróceniu ról. To dziecko zajmuje pozycję opiekuna i zajmuje się którymś z rodziców. Obsadzenie dziecka w takiej roli sprawia, że będzie miało trudności z odejściem z domu i zajęciem się swoim życiem – dodaje Rolbiecka.
 
– Dwudziestolatek czy dwudziestolatka to teoretycznie człowiek w pełni fizycznie gotowy do rodzicielstwa. To przecież osoba dorosła. Nawet jeśli idzie na studia czy do pracy, to i tak ma więcej czasu i sił na zajmowanie się dziećmi, bardziej może też liczyć na pomoc jeszcze nie tak starych rodziców. A jednak 20-latek w powszechnym przekonaniu otoczenia, a także swoim własnym, to prawie dziecko. Rodzicielstwo w wielu 20 lat traktowane jest w Polsce wręcz jako patologia, bo 20-latek traktowany jest jak młodzież albo wręcz dziecko – wskazuje Marcin Kędzierski.
 
Wizerunek rodziny
 
W Polsce wciąż wielodzietność kojarzy się raczej negatywnie niż pozytywnie. Podczas debaty o programie Rodzina 500 Plus pojawiały się głosy, że wielodzietni rodzice wydadzą te pieniądze na alkohol. Nie przez przypadek z ust polityków i publicystów średniego i starszego pokolenia, bo oni takie przekonanie wynieśli z dawnych lat.
 
– Zmienił się rynek pracy i kobiety są znacznie bardziej zawodowo aktywne niż kilkadziesiąt lat temu. I z konieczności ekonomicznej, i przemian emancypacyjnych. Model, że kobieta zostaje w domu i zajmuje się dziećmi, nie jest tak społecznie akceptowany i promowany. Raczej mówi się o tym, że trzeba stwarzać warunki, by kobieta po urodzeniu dziecka szybko wracała na rynek pracy. Poza tym, kiedyś dziecko było zasobem i kapitałem. Od wczesnych lat pracowało na gospodarstwie, czy potem w fabryce. Idea ochrony praw dzieci to dość nowy trend, jeszcze w XIX w. nikt pracą dzieci się specjalnie nie przejmował. To dopiero przyszło wraz z nowoczesnością, ruchami różnych praw, rozwojem pedagogiki, edukacji, medycyny – mówi Kędzierski.
 
Okazuje się więc, że większa wrażliwość na prawa i potrzeby dziecka w pośredni sposób skutkuje większą ostrożnością w podejmowaniu decyzji o posiadaniu dzieci. Skoro syn lub córka do 18.-19., a w skrajnych, lecz nierzadkich przecież przypadkach, do 25.-30. roku swojego życia będzie albo się bawił/a, albo uczył/a i generował/a długo kolejne koszty, to na gruncie czystej pragmatyki trzeba poważnie się zastanowić, czy warto mieć wiele dzieci.
 
– Nam się wydaje, że model, w którym matka zostaje z dzieckiem w domu, to model tradycyjny. To błąd. Idea, że matka zostaje w domu i opiekuje się dziećmi do lat nastoletnich albo dłużej to wymysł XX w. Wcześniej przez wieki dzieckiem w zasadzie opiekowała się cała rodzina wielopokoleniowa, czy wręcz cała wspólnota – dodaje Kędzierski.
 
Wraz z urbanizacją i zmianą stylu życia zmienił się charakter pracy i rodziny jako takiej. Rodzina uważana za tradycyjną – matka, ojciec i dzieci (rodzina nuklearna) w perspektywie historycznej to właściwie rodzina niepełna. Pełna rodzina to byli rodzice, dzieci, dziadkowie, ciocie, wujkowie, połączeni wspólnym celem i miejscem zamieszkania.
 
– Zmiany kulturowe i cywilizacyjne powodują coraz większy indywidualizm, a to ma wpływ również na decyzje młodych o liczbie potomstwa. Młodzi ludzie coraz bardziej cenią wygodę i standard życia. Dlatego są jeszcze skłonni zgodzić się na 2 plus 2 lub 2 plus 1, ale rzadko na więcej dzieci. Po drugiej wojnie światowej mieliśmy bardzo wysoki wskaźnik urodzeń, pomimo że była bieda, deficyt mieszkań i nikt nie dawał rodzinom takich możliwości, jakie proponuje się dzisiaj. Ale właśnie czynniki kulturowe były bardzo istotne. Dzisiaj jednostka i jej wygoda życia jest bardziej eksponowana niż rodzina czy wspólnota – podkreśla prof. Grewiński.
 
Według Kędzierskiego sukces polityki demograficznej może nastąpić wtedy, gdy zachodzi kombinacja czynników kulturowych i materialnych. Jako przykład podaje dzietność Polek w Wielkiej Brytanii – znacznie wyższej niż w Polsce. Statystycznie, przeciętna Polka na emigracji ma dwa razy więcej potomstwa niż urodziłaby, mieszkając w kraju. Tam co prawda nie ma wysokich świadczeń, ale są wysokie ulgi podatkowe dla rodzin, no i dużo lepszy niż w Polsce dostęp do dobrej pracy, infrastruktury, usług publicznych, mieszkań, opieki zdrowotnej.
 
– Potrzebne jest nam budowanie pozytywnego wizerunku rodzicielstwa, aktywna polityka mieszkaniowa, zwiększenie możliwości godzenia pracy zawodowej i wychowywania dzieci, dowartościowanie pracy domowej kobiet i na samym końcu transfery pieniężne z budżetu państwa – wylicza.
 
– W Polsce przez ostatnie 25 lat państwo właściwie wycofało się z pomocy rodzinie. Obciążono rodzinę praktycznie całą odpowiedzialnością za dzieci i za siebie. Wycofano się np. z dofinansowania wypoczynku, lekarzy i stomatologów w szkole, zajęć pozalekcyjnych na rzecz komercjalizacji, korepetycji itd. – mówi Grewiński. – Dopiero teraz w Polsce mamy taki program, jak Rodzina 500 Plus. Nie będzie on jednak skuteczny, jeśli za nim nie pójdą inne działania, jak np. rozbudowane usługi społeczne dla rodziny, dostęp do infrastruktury, opieki zdrowotnej, mieszkań, elastyczny rynek pracy, stabilne zatrudnienie i dobrze płatna praca.

AUTOR: Marcin Herman

Zapraszamy do przeczytania majowego wydania "Gazety Bankowej".

 

Komentarze (0)
Dodająć komentarz, akceptujesz regulamin forum.
dodaj komentarz
 
 

obecnie brak komentarzy, zapraszamy do komentowania.

 

Zaloguj się, by uzyskać dostęp do unikatowych treści oraz cotygodniowego newslettera z informacjami na temat najnowszego wydania

Zarejestruj się | Zapomniałem hasła

Szanowny Czytelniku

Chcielibyśmy poinformować Cię o przetwarzaniu Twoich danych osobowych oraz zasadach, na jakich będzie się to odbywało po dniu 25 maja 2018 r., zgodnie z instrukcjami, o których mowa poniżej.

Od 25 maja 2018 r. zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane w skrócie również jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”). RODO obowiązywać będzie w identycznym zakresie we wszystkich krajach Unii Europejskiej, w tym także w Polsce, i wprowadza wiele zmian w zasadach regulujących przetwarzanie danych osobowych, które będą miały wpływ na wiele dziedzin życia, w tym na korzystanie z usług internetowych. Przed przejściem do serwisu naszym celem jest zapoznanie Cię ze szczegółami stosowanych przez nas technologii oraz przepisami, które niebawem wejdą w życie, tak aby dać Ci szeroką wiedzę i bezpieczeństwo korzystania z naszych serwisów internetowych Prosimy Cię o zapoznanie się z podstawowymi informacjami.

Co to są dane osobowe?

Podczas korzystania z naszych usług internetowych Twoje dane osobowe mogą być zapisywane w plikach cookies lub podobnych technologiach, instalowanych przez nas lub naszych Zaufanych Partnerów na naszych stronach i urządzeniach do zbierania i przetwarzania danych osobowych w celu udostępniania personalizowanych treści i reklam, bezpieczeństwa oraz analizowania ruchu na naszych stronach.

Kto będzie administratorem Twoich danych osobowych?

Administratorami Twoich danych osobowych będzie Fratria sp. z o.o., a także nasi Zaufani Partnerzy, tj. firmy i inne podmioty, z którymi współpracujemy przede wszystkim w zakresie marketingowym. Listę Zaufanych Partnerów możesz sprawdzić w każdym momencie pod niniejszym linkiem „Zaufani Partnerzy”.

Po co są nam potrzebne Twoje dane?

Aby dostosować reklamy do Twoich potrzeb i zainteresowań, zapewnić Ci większe bezpieczeństwo usług oraz dokonywać pomiarów, które pozwalają nam ciągle udoskonalać oferowane przez nas usługi.

Twoje uprawnienia

Zgodnie z RODO przysługują Ci następujące uprawnienia wobec Twoich danych osobowych i ich przetwarzania przez nas i Zaufanych Partnerów. Jeśli udzieliłeś zgody na przetwarzanie danych, możesz ją w każdej chwili wycofać. Przysługuje Ci również prawo żądania dostępu do Twoich danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do przeniesienia danych, wyrażenia sprzeciwu wobec przetwarzania danych oraz prawo do wniesienia skargi do organu nadzorczego – GIODO. Uprawnienia powyższe przysługują także w przypadku prawidłowego przetwarzania danych przez administratora.

Zgoda

Wyrażenie przez Ciebie zgody jest dobrowolne. W każdym momencie możesz również edytować swoje preferencje w zakresie udzielonej zgody, w tym nawet wycofać ją całkowicie, klikając w ustawienia zaawansowane lub wyrażając zgodę i przechodząc na naszą stronę polityki prywatności. Każde przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na właściwej, zgodnej z obowiązującymi przepisami, podstawie prawnej. Podstawą prawną przetwarzania Twoich danych osobowych w celu świadczenia usług, w tym dopasowywania ich do Twoich zainteresowań, analizowania ich i udoskonalania oraz zapewniania ich bezpieczeństwa, jest niezbędność do wykonania umów o ich świadczenie (tymi umowami są zazwyczaj regulaminy lub podobne dokumenty dostępne w usługach, z których korzystasz na naszych stronach internetowych). Jeśli chcesz się zgodzić na przetwarzanie przez Fratrię sp. z o.o. i jej Zaufanych Partnerów Twoich danych osobowych zebranych w związku z korzystaniem przez Ciebie z naszych stron i aplikacji internetowych, w tym ich przetwarzanie w plikach cookies itp. instalowanych na Twoich urządzeniach i odczytywanych z tych plików danych, możesz w łatwy sposób wyrazić tę zgodę, klikając w przycisk „Zgadzam się i przechodzę do serwisu”. Jeśli nie chcesz wyrazić opisanej wyżej zgody lub ograniczyć jej zakres, prosimy o kliknięcie w „Ustawienia zaawansowane”. Wyrażenie zgody jest dobrowolne. Dodatkowe informacje dotyczące przetwarzania danych osobowych oraz przysługujących Ci uprawnień przeczytasz na „Polityce prywatności”.

×

Ustawienia zaawansowane

Aby dostosować reklamy i treści do Twoich potrzeb i zainteresowań, zapewnić Ci większe bezpieczeństwo usług oraz dokonywać pomiarów, które pozwalają nam ciągle udoskonalać oferowane przez nas usługi, podczas korzystania z naszych usług internetowych Twoje dane osobowe mogą być zapisywane w plikach cookies lub podobnych technologiach instalowanych przez nas lub naszych Zaufanych Partnerów na naszych stronach i urządzeniach do zbierania i przetwarzania danych osobowych.

Aktywna zgoda

Zgadzam się na przechowywanie w moim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowanie, moich danych osobowych pozostawianych w ramach korzystania oferowanych przez Wydawnictwo Fratria sp. z o.o. oraz zaufanych partnerów usług Wydawnictwa. Wyrażam zgodę na przetwarzanie danych w ramach korzystania z oferowanych przez Wydawnictwo Fratria zaufanych partnerów usług. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Dodatkowe informacje dotyczące przetwarzania danych osobowych oraz przysługujących Ci uprawnień przeczytasz na Polityce prywatności.